Akademisyen
Doç. Dr. Özgür Bayram Soylu, Türkiye ekonomisinin yüksek faiz ve zayıflayan iç
talep kıskacında enflasyonla mücadele ettiği bir dönemde patlak veren fon
krizini ve piyasalara etkilerini değerlendirdi. 131 fon hakkında tasfiye kararı
alındığını ve yaklaşık 445 bin yatırımcıya 161 milyar liralık ödeme yapıldığını
hatırlatan Soylu, asıl tehlikenin finansal piyasalarda yaşanan güven kaybının
reel ekonomiye ve üreticiye sıçraması olduğuna dikkat çekti.
Türkiye’de
enflasyonla mücadelenin vatandaşın sabrını, üreticinin dayanma gücünü,
yatırımcının da geleceğe ilişkin beklentilerini fazlasıyla sınadığını belirten
Doç. Dr. Özgür Bayram Soylu, yüksek faizler, artan finansman maliyetleri,
zayıflayan iç talep ve eriyen satın alma gücü derken ekonominin üzerine bir de
fon krizinin eklendiğini ifade etti. Soylu, yaşanan bu gelişmeyi
"Enflasyonla mücadelenin pastasındaki çileğimiz de bu oldu."
sözleriyle nitelendirdi.
Fon krizini
sadece parasını geri almaya çalışan yatırımcıların meselesi olarak görmenin
büyük hata olacağını vurgulayan Soylu, finansal piyasalarda yaşanan güven
kaybının maliyetinin, yatırımcıların uğradığı zarardan çok daha büyük
olabileceğine işaret etti. Soylu, "Bugün bir fonda başlayan sorun, yarın
üreticinin finansmana erişimini, sanayicinin yatırım kararını, vatandaşın
tasarruf tercihini etkileyebilme potansiyeli taşıyor. Ekonomide güven dediğimiz
şey biraz da böyle çalışıyor açıkçası. Kaybetmesi kolay, yeniden kazanması
zor!" değerlendirmesinde bulundu.
Açıklanan
verilere göre 131 fon hakkında tasfiye kararı alındığını ve yaklaşık 445 bin
yatırımcıya 161 milyar liralık ayni ve nakdi ödeme yapıldığını aktaran Soylu,
Merkez Bankasının Kasım Enflasyon Raporu'nun krizin finansal piyasalardaki
etkisini daha çarpıcı biçimde ortaya koyduğunu söyledi. İlgili fon piyasasında
tasfiye kararı öncesinde yaklaşık 226 milyar lira olan birikimli net çıkışın
karar sonrasında 522 milyar liraya ulaştığını belirten Soylu, yatırımcıların
güven arayışının bu rakamlarla kendini bir şekilde gösterdiğini kaydetti.
Borsa
İstanbul'un krize ilk tepkisinin de oldukça sert olduğuna değinen Soylu, krizin
görünür hâle geldiği 15 Eylül'de BIST 100 Endeksi'nin yüzde 2,41 gerilerken
ertesi gün kaybın yüzde 5,54'e ulaştığını ve devre kesici uygulandığını
hatırlattı. Müdahalelerin ardından 17 Eylül'de endeksin yüzde 2,95 yükselerek
tepki verdiğini ancak satış baskısının sonraki haftalarda da devam ettiğini
söyleyen Soylu, "15 Eylül-30 Ekim döneminde BIST 100 yüzde 22,55 değer
kaybederken Borsa İstanbul'daki şirketlerin toplam piyasa değeri yaklaşık 6,4
trilyon lira azaldı. Elbette bu kaybın tamamını fon krizine bağlamak doğru
değil. Ancak yaşananlar, belirli fonlarda başlayan likidite sorununun nasıl
geniş bir piyasa hareketine dönüşebildiğini gösteriyor." diye konuştu.
Peki, bu
durum üreticiyi neden ilgilendiriyor?
Finansal
sistemdeki her ciddi likidite sorununun, uygun koşullarda finansman bulmayı
zorlaştırma potansiyeli taşıdığını ifade eden Soylu, Türkiye'de üreticinin
zaten uzun süredir enflasyonla mücadele bahanesiyle yüksek faizlerle mücadele
ettiğini söyledi. İşletme sermayesini çevirmenin, stoklarını finanse etmenin,
yeni makine almanın veya kapasitesini artırmanın her geçen gün daha maliyetli
hâle geldiğini belirten Soylu, fon piyasasında yaşanan çıkışların özellikle
şirketlerin sermaye piyasalarından borçlanma imkânlarını daraltması hâlinde
üretici için finansman koşullarının daha da ağırlaşabileceğini vurguladı.
Merkez
Bankasının fon krizinin ardından likidite koşullarını destekleyen adımlar
atmasının ve KOBİ kredilerine ilişkin büyüme sınırını genişletmesinin,
meselenin reel ekonomiye uzanabilecek boyutunun fark edildiğini gösterdiğini
dile getiren Soylu, "Bir tarafta enflasyonu düşürmek için sıkı para
politikası uygulanırken diğer tarafta finansal piyasalardaki sıkışmayı
hafifletmek için müdahalede bulunuluyor. İşin çelişkili görünen tarafı da
burada. Ekonomiyi soğutmaya çalışırken finansal sistemin gereğinden fazla
donmasını engellemek zorundasınız." dedi.
Yatırımcı
açısından ise meselenin daha farklı olduğuna işaret eden Soylu, yüksek
enflasyon ortamında insanların birikimlerinin değerini korumaya çalıştığını ve
mevduat, altın, döviz, hisse senedi veya yatırım fonları arasında tercih
yaparken doğal olarak getiriye baktığını belirtti. Ancak fon krizinin
yatırımcının önüne "Param gerçekten güvende mi?", "İhtiyacım
olduğunda çekebilecek miyim?", "Açıklanan getiriler ne kadar
sağlıklı?" ve "Denetim mekanizmaları ne kadar etkin?" sorularını
koyduğunu aktaran Soylu, bu soruların cevabının tatmin edici olmaması durumunda
yatırımcının daha güvenli gördüğü araçlara yönelebileceğini kaydetti. Böyle bir
yönelimin döviz ve altın talebini artırmasının ve Türk lirası cinsinden
finansal varlıklara ilgiyi azaltmasının mümkün olduğunu ifade eden Soylu, bunun
kaçınılmaz olduğunu söylemenin doğru olmadığını; ödemelerin tamamlanması,
denetimlerin güçlendirilmesi ve şeffaflığın sağlanmasının güvenin yeniden
kurulmasına yardımcı olabileceğini söyledi.
Fon krizi
enflasyonu artırır mı?
Fon krizinin
enflasyonu artırıp artırmayacağına ilişkin doğrudan ve kesin bir cevap vermenin
mümkün olmadığını dile getiren Soylu, finansman maliyetlerindeki artışın üretim
maliyetlerini yükseltebileceğini, dövize yönelişin güçlenmesi hâlinde ise kur
üzerinden fiyatlara baskı oluşabileceğini belirtti. Buna karşın finansal
kayıplar ve belirsizliğin tüketimi azaltarak talebi de zayıflatabileceğini
kaydeden Soylu, krizin enflasyon üzerindeki net etkisinin hangi kanalın daha
güçlü çalışacağına bağlı olduğunu ifade etti.
Asıl
tehlikenin fon krizinin enflasyonu düşürmenin ekonomik maliyetini daha da
artırması olduğunu vurgulayan Soylu, vatandaşın harcamalarını kıstığı,
üreticinin yatırım kararlarını ertelediği, sanayicinin finansman bulmakta
zorlandığı bir ekonomide finansal güvenin de sarsılmasının küçümsenecek bir
mesele olmadığını söyledi. Tasfiye edilen fonların büyüklüğünün ekonominin
tamamına oranla sınırlı olmasının güven kaybının da aynı ölçüde sınırlı
kalacağı anlamına gelmediğini belirten Soylu, "Şimdi bu fonların nasıl bu
noktaya geldiğini, risklerin neden zamanında önlenemediğini ve benzer
sorunların nasıl engelleneceğini konuşmak gerekiyor. Çünkü kaybedilen para bir
şekilde telafi edilebilir ama kaybedilen güvenin maliyetini ise kaçınılmaz
olarak bütün ekonomi öder." ifadelerini kullandı.
Bununla
birlikte mevcut tabloyu ekonominin geneline yayılmış kalıcı bir finansal kriz
olarak değerlendirmek için erken olduğunu dile getiren Soylu, fonlardan çıkış
hızının yavaşlaması, tasfiye ödemelerinde ilerleme sağlanması ve Merkez
Bankasının likiditeyi destekleyen adımlarının piyasalarda normalleşme açısından
önemli gelişmeler olduğunu kaydetti. Nitekim Borsa İstanbul'un ilk sert düşüşün
ardından kamu müdahalelerine olumlu tepki vermesinin de güveni yeniden tesis
edecek adımların karşılık bulabileceğini gösterdiğini aktaran Soylu, önümüzdeki
süreçte tasfiyelerin tamamlanması, yatırımcı belirsizliğinin azalması ve
denetim mekanizmalarının güçlendirilmesiyle finansal piyasalarda daha dengeli
bir görünüm oluşmasının mümkün olduğunu belirtti. Yaşananların finansal
sistemin tamamına yayılmadan yönetilebilmesinin hem yatırımcı güveninin hem de
üretimin finansman imkânlarının korunması açısından belirleyici olacağına
dikkat çeken Soylu, "Enflasyonla mücadelede başarıyı ise açıklanan
oranlarla ölçemeyiz. O oranlara ulaşırken kaç işletmenin yatırımından
vazgeçtiğine, kaç üreticinin finansman sıkıntısı yaşadığına, kaç vatandaşın
birikimine duyduğu güveni kaybettiğine de bakmak gerekiyor. Bizde enflasyonla
mücadele zaten yeterince pahalıydı, şimdi bir de güvenin faturasını
ödemeyelim." diyerek sözlerini tamamladı.






Yorumlar